Ibyaha byo gucuruza ibiyobyabwenge n’ubusambanyi bishobora guhabwa indi sura

Yanditswe na Cyprien Niyomwungeri
Kuya 5 Ukwakira 2017 saa 09:27
Yasuwe :
0 0

Inama y’Abaminisitiri yateranye ejo kuwa Gatatu yemeje umushinga w’itegeko riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, aho bishoboka ko abazajya bafatirwa muri bimwe mu byaha nko gucuruza ibiyobyabwenge, gucuruza abantu no kunyereza umutungo wa leta bajya bafungwa imyaka myinshi kurusha iyo bakatirwaga

Minisiteri y’Ubutabera iherutse gutangaza ko mu mushinga w’igitabo cy’amategeko ahana gishya, biteganyijwe ko igihano gishobora kuzikuba inshuro 10 z’igisanzwe.

Minisitiri w’Ubutabera,Johnston Busingye, yasobanuye ko Komisiyo y’Igihugu yo kuvugurura Amategeko yahawe inshingano zo kuvugurura igitabo cy’amategeko ahana cyose kugira ngo hashyirwemo ibihano bikomeye bigamije guca intege no gukumira ibyaha, ariko by’umwihariko ku bihungabanya umutekano w’igihugu hagashyirwaho ibihano bikaze.

Yagize ati “Intego ni uguca intege isubiracyaha cyangwa ubushake bwo gukora ibi byaha. Urugero kongera igihe cy’igifungo cy’uwahamijwe icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge, uko biteganyijwe bizatera ubwoba n’abandi bashobora gutekereza gukora icyo cyaha.”

Mu kiganiro Komisiyo y’Igihugu yo kuvugurura amategeko yagiranye n’itangazamakuru ubwo yakusanyaga ibitekerezo kuri iki gitabo gishya kigena ibyaha n’ibihano, yavuze ko itegeko rihana icyaha cyo gukuramo inda mu Rwanda rigiye gusubirwamo nyuma y’uko abantu batandukanye n’imiryango itegamiye kuri Leta bakomeje kunenga uburyo ryakozwe.

Abifuzaga ko rihinduka bagaragazaga ko rifite icyuho gituma ntacyo rimarira abifuza kuryisunga ngo bakuremo inda. Ubusanzwe habagaho gutanga ikirego mu rukiko, gukora iperereza, kuburanisha urubanza no kurufataho umwanzuro. Ibi byose byarangiraga umwana agiye kuvuka bigatuma uhawe icyemezo cyo gukuramo inda ntacyo kimumarira.

Iri tegeko ngo ryagoraga uwasaba gukuramo inda igihe yabaga yayitewe yafashwe ku ngufu, yayitewe n’uwo bafitanye isano cyangwa yarashyingiwe ku ngufu.

Kubera inzira ndende byacagamo, icyemezo cy’urukiko cyemereraga uwifuza gukuramo inda kubikora cyasangaga inda yararengeje igihe cyo gukurwamo cyemewe na muganga.

Uburaya n’ubusambanyi mu yindi sura

Mu gitabo gishya cy’amategeko ahana y’u Rwanda, hashobora kuvanwamo ingingo zivuga ku bihano bihabwa abakoze uburaya no gusambana kw’abashakanye.

Komisiyo y’u Rwanda ishinzwe kuvugurura Amategeko yavuze ko icyaha cyo gusambana kw’abashakanye (gucana inyuma), cyakuwe mu gitabo cy’amategeko ahana kuko isezerano ryo gushyingirwa ari kimwe n’andi masezerano. Ivuga ko bidakwiye kuba icyaha, ahubwo bigomba gufatwa nko kutubahiriza isezerano.

Mu bisobanuro byatanzwe ni uko hari igihe umugabo cyangwa umugore afatwa yaciye inyuma uwo bashakanye, yafungwa undi akaza kumubabarira urubanza rukaba rurarangiye. Icyakora ngo iyo bigiye mu mategeko mboneza mubano byemewe ko ubishatse yarega hakabaho gutandukana.

Iyo komisiyo yavuze ko n’ingingo zivuga ku buraya zakuwemo kuko nubwo ziteganya ibyemezo byafatirwa uwabikoze, zidasobanurwa nk’icyaha.

Aha ni nk’aho wasangaga mu gitabo cy’amategeko ahana, uburaya atari icyaha ariko ukibaza impamvu hazamo ibyemezo bifatirwa indaya nk’iby’umutekano, iby’ubuyobozi kandi atari igihano.

Iyi ngingo igendana n’indi y’aho wasangaga bahana umuntu wafatanywe n’indaya, hakibazwa icyo uwo muntu azize n’icyashingiweho kandi uburaya atari icyaha.

Hateganyijwe imirimo ifitiye igihugu akamaro

Komisiyo yo kuvugurura amategeko yari yatangaje ko mu mbanzirizamushinga y’igitabo gishya cy’amategeko ahana y’u Rwanda, bashyizemo ingingo yo guhanisha uwananiwe kwishyura ibyo urukiko rwamukatiye, gukora imirimo ifitiye igihugu akamaro.

Iki gihano kizajya gihabwa umuntu wananiwe kwishyura ibyo urukiko rwamukatiye, niba bagukatiye ihazabu, kwishyura ibyangijwe ukaba nta bushobozi ufite, umucamanza akohereze gukora imirimo ifitiye igihugu akamaro.

Akomeza avuga ko kizitwa igihano cy’imirimo ifitiye igihugu akamaro, kikazajya gihabwa umuntu cyonyine nk’icyemezo cyihariye cy’umucamanza aho kwitwa igihano nsimburagifungo nk’uko byari bisanzwe.

Icyaha cyo gusambanya umwana bikozwe n’undi gishobora kunonosorwa

Mu gitabo gishya cy’amategeko ahana y’u Rwanda, hashobora kunonosorwa mu buryo budasanzwe ingingo zivuga ku gusambanya umwana ku ngufu bikozwe n’undi mwana.

Iyi sura nshya yatekerejweho nyuma y’ibyari bimaze iminsi bikorwa mu bushinjacyaha, aho akenshi wasangaga abana basambanye ariko uwatanze undi kugera mu butabera akaba ariwe witwa ko yahohotewe.

Komisiyo ishinzwe kuvugurura amategeko isobanura ko izi mpinduka zanatewe nuko akenshi ababyeyi b’umukobwa bafataga iya mbere bakajya kuri polisi cyangwa mu bushinjacyaha bavuga ko umwana wabo yafashwe ku ngufu, uw’umuhungu akaba ariwe ukurikiranwa ko ariwe wahohoteye.

Muri iri iki gitabo gishya, ubutabera cyangwa urukiko nirusanga hagati y’abo bana bombi bakiri bato nta tandukaniro ry’imyaka itatu ririmo, kandi nta ngufu zakoreshejwe muri iyo mibonano mpuzabitsina, icyo gihe nta bihano bizajya bitangwa.

Ibindi byaha bizitabwaho nkuko inzego zitandukanye zagiye zibitangaza, ni ibyaha bishya byavutse vuha aha bitari bisanzwe mu mategeko ahana, kandi bikaba biri gukorwa ku bwinshi no ku muvuduko uhambaye.

Aha harimo ibyaha bikorerwa kuri murandasi (Cyber Crime), ibyaha by’ikoranabuhanga, ibyaha byo gucuruza abantu n’ibindi bitahozeho mu mategeko, ariko aho bigeze bikaba bigomba gushyirwamo bikagenerwa n’ibihano.


Kwamamaza

Kwamamaza

Kwamamaza

TANGA IGITEKEREZO

AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE

Kwamamaza

Kwamamaza