Kuki ingoma ya cyami mu Rwanda yamaze imyaka amagana?

Yanditswe na Ferdinand Maniraguha
Kuya 6 Kanama 2018 saa 12:26
Yasuwe :
0 0

Inyandiko zaturutse ku ruhererekane nyemvugo zerekana ko ubwami mu Rwanda bwabayeho mbere y’ikinyejana cya 11, mbere ya Gihanga Ngomijana.

Nubwo hari abandi bami bavugwa babayeho mbere, amateka y’u Rwanda avugwa neza guhera kuri Kigeli I Mukobanya wategetse mu kinyejana cya 14 mu ruhererekane rwakomeje rw’abami b’ibitekerezo kuko ari bo babashije kumenyekana n’igihe bategekeye.

Uhereye mu kinyejana cya 14 kugeza mu mwaka wa 1959 ku mwami wa nyuma w’u Rwanda Kigeli V Ndahindurwa, bigaragara ko ingoma ya cyami mu Rwanda yari imaze ibinyejana bisaga bitandatu. Biragoye ku isi hose kubona ingoma zamaze imyaka nk’iyo zitarahanguka.

Kuwa Gatanu w’icyumweru gishize ubwo yamurikaga igitabo cye yise ‘Rwanda 1959-1962, La Révolution manquée’, Senateri Antoine Mugesera yavuze ko ingoma ya cyami mu Rwanda yari ifite ibanga ari naryo ryatumye iramba imyaka amagana.

Yagize ati “Impamvu ingoma ya cyami yari yararambye ibinyejana n’ibinyejana ni uko bwari ubuyobozi budaheza. Buri wese yayibonagamo.”

“Impamvu yarambye si ingufu, ntabwo abategekaga bari bafite amaboko kurusha abandi, ntibari bafite imbunda bari bafite imiheto nkuko ba so bari bayifite ariko barategetse. Bakoreshaga ubuhanga, bakunda igihugu.”

Mugesera yagereranyije ingoma ya Cyami na Repubulika ya mbere n’iya Kabiri, avuga ko ubwami bwakundaga u Rwanda n’abanyarwanda bose mu gihe abazanye repubulika baheje igice kimwe cy’abanyarwanda.

Ati “Kayibanda ntabwo yakundaga igihugu.Yashoboraga kuba akunda abahutu ariko ntiyigeze akunda u Rwanda. Hari ikinyuranyo hagati yo gukunda abahutu no gukunda u Rwanda. Ubundi ubutegetsi bwose bugera aho bukavaho, ni itegeko rya politiki, ingoma ivangura irisenya.”

Kuki ingoma ya cyami yaje guhirima?

Nubwo yari imaze ibinyejana, ingoma ya cyami yaje guhirima mu mwaka wa 1959 ndetse uwari umwami wayo Kigeli V Ndahindurwa ahezwa mu mahanga.

Byabaye mu buryo butunguranye kuko hari abanyarwanda batiyumvishaga u Rwanda rutagira umwami, banagerageje ngo agaruke ariko bikaba iby’ubusa.

Mugesera avuga ko abakoloni b’Ababiligi bari baraciye imizi ingoma ya cyami, ku buryo hari abaturage batari bakiyibonamo.

Ati “Bari barayiciye imizi. Mu bigaragara ntiyari ikiri ingoma ya cyami, yari ingoma ya kizungu. Umwami we yari igikoresho kirebeshwa gusa, ntabwo yari agifite ubutegetsi. Yari ingoma y’abakoloni.”

Yakomeje agira ati “Iyo ngoma bayikoresheje ibibi. Batandukanyije abayobozi n’abayoborwa. Kera umuntu yibonaga mu muyobozi, ukabona ko umuyobozi akurengera. Abandi babakoresheje imirimo y’ikiboko, yo gukubita. Leta y’abakoloni yabanganishije n’abaturage kandi umuturage areba umukubise n’aho waba wabitumwe n’ababiligi, ni wowe bareba.”

Mugesera akomeza avuga ko ubutegetsi bwari mu maboko y’abakoloni umwami ameze nk’agakingirizo ku buryo no ku mbonerahamwe y’ubuyobozi, umwami yazaga ku mwanya wa gatandatu munsi y’umwami w’u Bubiligi, Guverineri wa Ruanda Urundi, Administrateur n’abandi.

Mugesera avuga ko na Repubulika ntacyo yari itwaye iyo iza kuza iharanira inyungu z’abanyarwanda bose, ari naho yahereye yandika igitabo cye agaragazamo ko impinduramatwara yakozwe mu mwaka wa 1959 yapfubye kuko itazaniye abanyarwanda bose amahoro.

Senateri Mugesera yavuze ko ingoma ya cyami yarambye kuko itahezaga

Kwamamaza

Kwamamaza

Kwamamaza

TANGA IGITEKEREZO

AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE

Kwamamaza

Kwamamaza